Czym jest i jak z niego korzystać?Koło wartości to narzędzie pomagające zobaczyć, co jest dla człowieka naprawdę ważne. Ułatwia wychwycenie różnicy między tym, „jak chciałabym żyć”, a tym, „jak faktycznie żyję i podejmuję decyzje”.
W coachingu wykorzystujemy je po to, żeby zwiększyć świadomość co kieruje naszymi decyzjami, gdzie pojawia się konflikt wewnętrzny, dlaczego pewne cele dają energię, a inne mimo logiki pozostają dla nas obojętne emocjonalnie.
Jak wygląda praca z kołem wartości?
Wartości to nie tylko Bóg, honor, ojczyzna. Jest ich znacznie, znacznie więcej, np.:
- wolność,
- miłość,
- bezpieczeństwo,
- rozwój,
- autonomia,
- wpływ,
- bliskość,
- spokój,
- duchowość,
- kreatywność,
- stabilność,
- przygoda,
- uznanie.
Osoba wybiera osiem tych, które są dla niej najbardziej istotne. Potem trzeba doprecyzować, co dana wartość dla nas oznacza, bo „wolność” dla jednej osoby to może być brak zobowiązań, a dla innej możliwość samodzielnego decydowania o czasie pracy. „Bezpieczeństwo” może oznaczać finansową poduszkę albo przewidywalność relacji. Dlatego samo zaznaczenie wartości zwykle niewiele wnosi. Istotne są pytania:
- Po czym poznajesz, że ta wartość jest obecna?
- Jak to wygląda w praktyce?
- Kiedy ostatnio ją czułaś?
- Co ją narusza?
- Jakie decyzje podejmujesz w jej imię?
Na co warto zwrócić uwagę?
1. Wartości deklarowane vs realizowane
Często ktoś mówi, że ceni spokój, ale cały system życia jest zbudowany wokół adrenaliny i ciągłego pobudzenia. Albo deklaruje wolność, a podejmuje decyzje głównie pod kątem aprobaty innych. To nie oznacza braku szczerości – raczej pokazuje automatyzmy, strategie przetrwania albo wpływ otoczenia.
2. Konflikty wartości
Niektóre wartości naturalnie się ścierają:
- wolność ↔ bezpieczeństwo,
- autonomia ↔ bliskość,
- rozwój ↔ stabilność,
- spokój ↔ osiągnięcia.
Wiele trudnych decyzji bierze się właśnie z konfliktu dwóch ważnych wartości. Koło pomaga to nazwać.
3. Wartości odziedziczone
Czasem człowiek funkcjonuje według wartości, których nigdy świadomie nie wybrał:
- „muszę być produktywna”,
- „Na odpoczynek trzeba zasłużyć”,
- „nie można zawodzić ludzi”.
Dopiero ich zobaczenie pozwala zdecydować, czy nadal chcemy według nich żyć.
Jak można wykorzystać koło wartości?
- do podejmowania decyzji,
- przy zmianie pracy lub kierunku zawodowego,
- w kryzysie motywacji,
- przy poczuciu „żyję nie swoim życiem”,
- w pracy nad wypaleniem,
- przy budowaniu celów zgodnych ze sobą,
- w coachingu i terapii,
- jako punkt wyjścia do autorefleksji.
Ważna rzecz
Wartości nie są checklistą ani moralnym rankingiem. Nie ma „lepszych” i „gorszych”. Kłopot z nimi zwykle nie polega na tym, jakie wartości ma człowiek, tylko czy są świadome, czy są jego i czy sposób życia rzeczywiście je uwzględnia.